Sembolik oyun, erken çocukluk döneminde genellikle iki yaş civarında ortaya çıkar. Bu dönemde çocuklar, gerçek nesneleri temsil eden farklı nesneleri kullanarak oyun kurmaya başlarlar. Böylece çevrelerini anlamlandırır, hayal güçlerini geliştirir ve sosyal becerilerini güçlendirirler.
Sembolik Oyunun Temel Özellikleri
Sembolik oyun gelişimi, gerçeğin temsil edilmesiyle mümkündür. Çocuk hem gerçek nesneyi tanımalı hem de oyunda o nesneyi temsil eden başka bir nesneyi kullanabilmelidir. Örneğin, boş bir bardağı eline alıp “içiyormuş gibi” yapmak ya da bir sopayı “atmış” gibi kullanmak bu oyun türüne örnektir.
McCune-Nicolich’a Göre Sembolik Oyunun 5 Aşaması
- Aşama – Sembol Öncesi Aşama (14 Ay)
Bu dönemde çocuklar nesneleri işlevine uygun olarak kullanır. Örneğin, boş bir bardağı alıp içer gibi yapar. Bu aşama, “işlevsel oyun” olarak da adlandırılır. - Aşama – Oto Sembolik Aşama (14 Ay)
Bu evrede çocuk artık sembolleştirmeye başlar. Gerçek bardağın yerine bardağa benzeyen başka bir nesneyle de “içiyormuş gibi” davranabilir. - Aşama – Tek Aşamalı Sembolik Oyun (16 Ay)
Çocuk, sembolik davranışlarını artık diğer nesnelere ya da oyuncaklara yöneltir. Örneğin, oyuncak bebeğin saçlarını tarar veya ona yemek yedirir. - Aşama – Birleştirilmiş Sembolik Oyun (18 Ay)
Bu aşamada çocuk birden fazla sembolik eylemi birleştirir. Örneğin, önce bebeğe su içirir, ardından onu yatağa yatırır. Bu durum, planlı bir oyun dizisinin başladığını gösterir. - Aşama – Planlanmış Sembolik Oyun (20–24 Ay)
Çocuk artık nesneleri birbiriyle ilişkilendirir. Örneğin, sopayı “at” olarak kullanabilir veya parmağını “diş fırçası” gibi hareket ettirebilir. Bu aşama, hayal gücü ve planlama becerilerinin geliştiği dönemi temsil eder.
Sembolik Oyundaki Gecikmeler
Gelişimde yetersizlik veya gecikme yaşayan çocuklarda sembolik oyun becerilerinde de eksiklik görülebilir. Bu durum genellikle şu alanlardaki yetersizliklerle ilişkilidir:
Karşılıklı ilişki kurma isteğinin farkında olamama
Başkalarının eylemlerini anlamlandıramama
Hayal gücünü sınırlı kullanma
Bu eksiklikler, sosyal etkileşim ve iletişim becerilerinde de gecikmeye yol açabilir.
Sembolik Oyunun Gelişimini Desteklemek
Sembolik oyun becerilerini desteklemek, çocuğun bilişsel, dilsel ve sosyal gelişimi açısından son derece önemlidir.
Ebeveynler ve eğitimciler, çocuklara farklı oyun materyalleri sunarak, rol yapma oyunlarına katılarak ve hayal gücünü teşvik eden ortamlar oluşturarak bu becerileri güçlendirebilir.
Düzenli olarak desteklenen sembolik oyunlar, çocukların duygusal düzenleme, empati ve problem çözme becerilerini de geliştirir.