Disleksi, kişinin okuma, yazma ve heceleme becerilerinde güçlük yaşamasına neden olan nörogelişimsel bir bozukluktur. Bu durum zeka geriliği, görme veya işitme sorunlarından kaynaklanmaz. Beyindeki dil işleme süreçleri farklı şekilde çalıştığı için disleksi ortaya çıkar.
Disleksi genellikle çocuklukta fark edilir ve yaşam boyunca devam edebilir.
Bu bozukluğa sahip bireyler kelimeleri hızlı tanımakta, doğru okumakta ve anlamakta zorlanır. Sonuç olarak akademik başarı düşer ve öz güven azalabilir.
Yine de, doğru destek ve uygun eğitimle disleksi kontrol altına alınabilir.
Disleksinin Belirtileri
Disleksi, öğrenme güçlüğü kategorisinde yer alır ve özellikle okuma, yazma ile heceleme becerilerini etkiler. Beyin bilgiyi farklı işler. Bu nedenle birey, kelimeleri seslendirme ve yazma sırasında hata yapabilir.
Araştırmalar, disleksinin genetik temelli olduğunu ve dünya genelinde çocukların yaklaşık %5–15’inde görüldüğünü gösteriyor. Ayrıca erkeklerde biraz daha sık rastlanır.
Disleksinin Nedenleri
Disleksi, beyindeki dil işlemeden sorumlu bölgelerdeki farklılıklarla ilişkilidir.
Özellikle sol beyin yarımküresinde yer alan Broca, Wernicke ve angüler girus alanları arasında bilgi aktarımı farklı çalışır.
Bu farklılıklar nedeniyle kişi, sesleri ayırt etmekte zorlanır. Ayrıca harf-ses eşleştirmeleri karmaşık hale gelir.
Genetik faktörler bu duruma büyük oranda katkı sağlar. Bununla birlikte çevresel koşullar da belirtilerin şiddetini etkileyebilir.
Disleksi Belirtileri Yaşa Göre
Disleksi her yaşta farklı şekilde ortaya çıkar. Aşağıda çocukluk, ergenlik ve yetişkinlik döneminde sık görülen belirtiler listelenmiştir.
🧒 Çocukluk Döneminde:
Harfleri veya kelimeleri karıştırma (örnek: “was” yerine “saw” yazma)
Yavaş ve hatalı okuma
Yazım kurallarını öğrenmede güçlük
Okuduğunu anlamada zorlanma
Dikkat ve kısa süreli hafıza problemleri
Sınırlı kelime dağarcığı
👩🎓 Ergenlik ve Yetişkinlikte:
Okuma ve yazma hızı düşük kalır
Fikirleri yazılı olarak organize etmekte zorlanır
İsimleri, tarihleri ve terimleri hatırlamakta güçlük yaşar
Zaman yönetimi ve planlama konusunda sıkıntı yaşar
Bu belirtiler zamanla değişse de, disleksi tamamen kaybolmaz. Ancak erken tanı ve destekle bireyler güçlü akademik ve sosyal beceriler geliştirebilir.
Disleksi Nasıl Değerlendirilir?
Disleksi tanısı için çok disiplinli bir değerlendirme yapılır.
Dil ve konuşma terapistleri, psikologlar, ergoterapistler ve eğitimciler birlikte çalışır. Böylece bireyin güçlü yönleri belirlenir ve destek planı hazırlanır.
Dil ve Konuşma Değerlendirmesi:
Uzman, kelime tanıma, fonolojik farkındalık, okuma hızı ve anlama becerilerini ölçer.
Psikolojik Değerlendirme:
Zeka testi, dikkat ve bellek testleri uygulanır. Bu testler genel bilişsel profili anlamaya yardımcı olur.
Ergoterapi Değerlendirmesi:
İnce motor beceriler, el yazısı kalitesi ve el-göz koordinasyonu gözlemlenir.
Bu değerlendirmeler sonucunda birey için kişiselleştirilmiş bir eğitim ve terapi programı oluşturulur. Böylece öğrenme süreci daha verimli hale gelir.
Disleksi ile Yaşam
Disleksi erken dönemde fark edildiğinde birey büyük ilerleme kaydedebilir.
Aile, öğretmen ve terapist iş birliğiyle çocuk okuma stratejileri geliştirir, öz güven kazanır ve akademik başarıyı artırır.