Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), çocukluk çağında başlayan ve yetişkinlikte de devam edebilen bir nörogelişimsel bozukluktur. Dikkat süresinde kısalık, aşırı hareketlilik ve dürtüsellik ile kendini gösterir (APA, 2013).
Her hareketli çocuk DEHB’li değildir. Ancak bu üç belirti grubu yaşa uygun olmayan sıklık ve şiddette, en az 6 ay boyunca ve birden fazla ortamda (örneğin ev, okul, sosyal çevre) görülüyorsa, DEHB açısından değerlendirme yapılması gerekir.
DEHB Belirti Grupları
DSM-5 tanı kriterlerine göre Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu, üç temel belirti kümesiyle değerlendirilir.
1️⃣ Dikkatsizlik Belirtileri
Detaylara dikkat etmeme, sık hata yapma
Uzun süreli dikkat gerektiren görevlerde zorlanma
Dinlemiyormuş gibi görünme
Yönergeleri takip etmekte güçlük
Görev ve aktiviteleri organize edememe
Günlük işleri unutma
Kalem, defter, oyuncak gibi eşyaları sık sık kaybetme
Dikkatin dış uyaranlara kolayca kayması
2️⃣ Hiperaktivite Belirtileri
Yerinde duramama, kıpır kıpır olma
Oturması gereken durumlarda kalkma eğilimi
Gereksiz yere koşma ya da tırmanma (özellikle küçük çocuklarda)
Sessiz ve sakin oynamakta zorlanma
Sürekli hareket hâlinde olma
Aşırı konuşma
3️⃣ Dürtüsellik Belirtileri
Sorular tamamlanmadan cevap verme
Sırasını beklemekte zorlanma
Başkalarının sözünü kesme veya oyunlarını bölme
Düşünmeden konuşma ya da davranma
İsteklerini ertelemede güçlük
DEHB Alt Tipleri
Belirtilerin dağılımına göre Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu üç alt tipe ayrılır:
Bileşik Tip: Hem dikkatsizlik hem de hiperaktivite/dürtüsellik belirtileri baskındır.
Dikkat Eksikliği Baskın Tip: Hiperaktivite azdır, dikkat eksikliği ön plandadır.
Hiperaktivite/Dürtüsellik Baskın Tip: Dikkat sorunu belirgin değildir, ancak aşırı hareketlilik ve dürtüsellik yüksektir.
DEHB Hakkında Bilinmesi Gerekenler
DEHB, çocuğun sadece davranışlarını değil; akademik başarısını, sosyal ilişkilerini ve öz güvenini de etkileyebilir.
Erken tanı ve uygun destekleyici yaklaşımlar, çocuğun potansiyelini gerçekleştirmesine büyük katkı sağlar.
Dikkat ve dürtü kontrolü; ergoterapi, davranışsal müdahaleler ve aile rehberliği ile desteklenebilir.